Ziya Gökalp

Ziya Gökalp

Mehmet Ziya Gökalp

23 Mart 1876 (Diyarbakır) – 25 Ekim 1924 (İstanbul)

Ziya Gökalp’e göre bir toplumdaki kültürü oluşturan kuramlar ahlak, eğitim, dil ve dindir.





 

Durkheimci görüşün ülkemizdeki temsilcilerindendir. “Türkleşmek, İslamlaşmak ve Muasırlaşmak” üçlü görüşünü “Turan” adı altında birleştirmiş ve bu sentezle görüşlerini açıklamıştır. “Türkçülük” düşüncesini sosyoloji biliminin içerisinde “milliyetçilik” olarak açıklamaya çalışmış ve bu şekilde değerlendirmeye almıştır. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Kürsüsünün kurucusudur. Türkiye ‘de 1913 yılında yayımlanan ve ilk sosyoloji ders kitabı olan ilm-i içtimai ‘nin yazarıdır. 1914 yılında, Durkheim’in sosyoloji görüşlerini, eğitimde esas alan bir sosyoloji kürsüsü kurmuş ve bu kürsü aracılığı ile Sosyolojizm ekolüne dayalı görüşler ülkenin egemen anlayışı, resmi görüşü haline getirmiştir. 1915 yılında “İçtimaiyyat Mecbuası” isimli en köklü dergiyi yayımlaya başlar. Halen “Sosyoloji Dergisi” ismiyle yayımlanmaya devam etmektedir.


 

Ziya Gökalp ilk düşünsel etkileri ve sosyolojik görüşlerinin alt yapısını babası Tevfik Bey, amcası Hasip Bey, fen bilgisi hocası Yorgi Bey ve daha sonra tanıştığı Naim Bey’den almıştır


 

Ziya Gökalp’e göre toplumlar aşiret, kavim, ümmet aşamalarından geçtikten sonra millet aşamasına gelmişlerdir. Ziya Gökalp’e göre bir toplumsal aşamadan bir üst toplumsal aşamaya birdenbire geçilemez. Ziya Gökalp sosyolojiyi evrensel ve milli sosyoloji olmak üzere iki kısma ayırır; Evrensel sosyoloji ve Ulusal (Milli) sosyoloji.

 

Ziya Gökalp ‘a göre kültür subjektiftir. Akıl, bilim, bilgi, yöntem ve teknoloji ise uygarlığın bileşenleridir. Uygarlığa ait değerler, bilinçli olarak doğar, gelişir. Uygarlık objektiftir. Uygarlık aynı gelişmişlik düzeyinde bulunan birçok ulusun toplumsal yaşayışının ortak toplamıdır. Öznel nitelik taşıyan unsurlar kültüre, nesnel nitelik taşıyan unsurlar uygarlığa aittir.

 

İkinci Meşrutiyet döneminde söz sahibi olan İttihatçıların kanadında yer almıştır. Türk düşünce tarihinde ismi her zaman liste başında yer almıştır. 30 Ocak 1919 ‘da Ermeni olayları gerekçe gösterilerek İngiliz askerleri tarafından tutuklanır. Önce Limni sonra Malta adasına gönderilir. Hakkındaki suçlamaların geçersizliğini ispat ederek ülkeye döner.

 

Eserleri:

İlm-i İçtimai Dini
Limni ve Malta Mektupları
Kızıl Elma (1914)
Türkleşmek, İslâmlaşmak, Muasırlaşmak (1929)
Yeni Hayat (1930)
Altın Işık (1927)
Türk Töresi (1923)
Doğru Yol (1923)
Türk Medeniyet Tarihi (1926)
Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler (ölümünden sonra yayımlandı)
Altın Destan
Üç Cereyan
Hars ve Medeniyet
Kuğular
Felsefe Dersleri (2006)
Türkçülüğün Esasları (1923): “Milletin ne olduğunu anlamak için öncelikle ne olmadığına bakmak gerekir.” demiştir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir